In veel Vlaamse huizen hoort de regenwaterput er gewoon bij: een deksel in het gazon, een pomp in de kelder. In Nederland denk je er vaker pas aan bij een verbouwing, omdat de gemeente het vraagt of omdat je de tuin niet langer met leidingwater wilt sproeien.
De vragen zijn overal dezelfde: hoeveel liter, op welke plek, en hoe sluit je hem aan op de dakgoten en op het huis. Hieronder reken je het na voor je eigen woning, en daarna teken je de put op het plan van de leidingen.
Hoeveel water je dak opvangt
De berekening past op één regel:
dakoppervlak in bovenaanzicht (m²) × neerslag per jaar (m) × dakcoëfficiënt = opgevangen water per jaar (m³)
Het dakoppervlak in bovenaanzicht is de horizontale projectie van het dak, overstekken inbegrepen. Regen valt verticaal: een dak van 45° met 140 m² pannen vangt niet meer op dan een plat dak van 100 m² boven hetzelfde grondvlak. Je meet die oppervlakte dus rechtstreeks op een plan in bovenaanzicht.
De neerslag hangt af van de plek. In Ukkel valt volgens het KMI gemiddeld ongeveer 840 mm per jaar, in De Bilt volgens het KNMI ongeveer 850 mm. Aan de kust en in het zuiden van Limburg wijkt het wat af. Wie veilig wil rekenen, neemt 800 mm.
De coëfficiënt houdt rekening met wat verloren gaat: verdamping, spatten, de eerste vuile regen die de filter afvoert.
| Soort dak | Gangbare coëfficiënt |
|---|---|
| Pannen, leien, metalen platen | 0,8 tot 0,9 |
| Plat dak met grind | ongeveer 0,6 |
| Glad plat dak (EPDM, bitumen) | 0,7 tot 0,8 |
| Groendak | 0,3 tot 0,5 |
Voorbeeld. Een huis van 10 × 9 m met 50 cm overstek rondom heeft een dakvlak van 11 × 10 m, dus 110 m². Met 800 mm regen en pannen (0,8): 110 × 0,8 × 0,8 ≈ 70 m³ per jaar, of 70.000 liter. Dat is een gemiddelde: de zomer brengt minder, de herfst en de winter meer.
Kan maar een deel van de goten naar de put (de straatkant gaat bijvoorbeeld naar de riolering), tel dan alleen de aangesloten dakvlakken.
Hoeveel je echt verbruikt
Regenwater dient voor alles waarvoor je geen drinkwater nodig hebt. Voor een gezin van vier zijn dit realistische grootteordes:
| Gebruik | Aanname | Per jaar |
|---|---|---|
| Wc spoelen | ongeveer 25 L per persoon per dag | ongeveer 36 m³ |
| Wasmachine | 4 wasbeurten per week van 50 L | ongeveer 10 m³ |
| Moestuin en borders sproeien | 50 m² in de zomer | 5 tot 10 m³ |
| Poetsen, auto, terras | een paar emmers en een hogedrukreiniger | 1 tot 2 m³ |
| Totaal | ongeveer 50 tot 60 m³ |
Hier vangt het dak iets meer op dan het huis verbruikt: de put loopt soms over, maar staat zelden droog. Met een kleiner dak of een gazon dat de hele zomer gesproeid wordt, heb je bijvulling met leidingwater nodig.
De inhoud van de put kiezen
De put hoeft geen jaarvoorraad te bevatten. Hij moet de droge periodes overbruggen, wanneer het twee of drie weken niet regent. Je rekent dus vanuit het dagverbruik:
- Zonder sproeien, alleen wc en was: ongeveer 46 m³ per jaar, of 125 L per dag. Voor drie weken zonder regen: 125 × 21 ≈ 2.600 L.
- Met sproeien in de zomer kan het verbruik in droge weken verdubbelen of verdrievoudigen, net wanneer de put niet bijloopt. Aan 350 L per dag vragen drie weken ongeveer 7.400 L.
Daarom hebben de meeste putten bij een eengezinswoning een inhoud van 5.000 tot 10.000 liter. Boven 15.000 L is de winst voor een gezin klein, behalve bij een groot dak en veel sproeiwerk.
Voor een tuinhuis of carport van 20 tot 30 m² volstaat een bovengrondse ton of tank van 300 tot 1.000 L aan de voet van de regenpijp.
Waar je hem plaatst
De plek kies je op het plan, met het huis, de regenpijpen, de leidingen en de bomen voor je:
- Dicht bij de regenpijpen. Elke meter buis is een meter sleuf en verloren verval.
- Dicht bij het huis, als de pomp de wc's en de wasmachine voedt.
- Bereikbaar voor onderhoud. Het deksel moet vrij blijven: niet onder een terras met gelijmde tegels of onder een border. Bij het reinigen zuigt soms een vrachtwagen het slib weg: vraag het bedrijf tot op welke afstand van het deksel hij kan werken.
- Niet waar auto's rijden, tenzij de put daarvoor gemaakt is (een berijdbare put, of een verdeelplaat erboven).
- Ver genoeg van de fundering. Een gangbare vuistregel: niet graven onder een lijn van 45° vanaf de onderkant van de fundering. De aannemer zegt je wat bij jouw bodem past.
- Weg van de wortels van grote bomen, die water zoeken en deksels oplichten.
- Met het grondwater in het achterhoofd. In natte grond kan een lege kunststof tank opdrijven als een kurk. Meld het aan de grondwerker.
Controleer ten slotte wat er al onder de gekozen plek loopt: riolering, kabel, waterleiding. De gids plan van de ondergrondse leidingen legt uit hoe je ze terugvindt. Heeft het huis een septische put of een IBA, houd de twee dan duidelijk gescheiden: de gids septische put en IBA somt op wat je nagaat.
Verval en aansluitingen
Het water komt binnen en gaat weer weg onder zwaartekracht: het verval bepaalt hoe diep de put komt.
- De regenpijpen komen samen in een ondergrondse buis met een regelmatig afschot, vaak 1 à 2 % (1 à 2 cm per meter). Over 12 m buis komt de inlaat in de put dus 12 tot 24 cm lager dan de voet van de verste regenpijp, bovenop de vorstvrije diepte.
- Een filter voor de put houdt bladeren en mos tegen. Zorg dat je erbij kunt.
- De overloop voert het water af als de put vol is. Hij vertrekt lager dan de inlaat, met zijn eigen afschot, naar een infiltratievoorziening, een gracht of de riolering, afhankelijk van wat bij jou mag. Gaat hij naar een riool, dan voorkomen een terugslagklep en een sifon dat water en geurtjes terugkomen.
- De pomp, in de put of in de kelder, voedt een apart net: wc's, wasmachine, buitenkraan. Zet op die kranen “geen drinkwater”.
De overloop: infiltreren of naar de riolering
Steeds meer gemeenten vragen om regenwater op het eigen perceel te houden. De overloop gaat dan naar een infiltratievoorziening: een grindsleuf, een infiltratieput, kratten in de grond of een wadi (een beplante laagte).
De grootte hangt af van hoe doorlatend de bodem is: zand slorpt snel op, klei bijna niet. Een doorlatendheidsproef voorkomt dat je een put graaft die bij de eerste bui overloopt. Leg de zone stroomafwaarts van het huis, weg van de fundering en de kelder.
Wat de regels kunnen opleggen
Bij nieuwbouw of een uitbreiding is de put niet altijd een keuze.
- In Vlaanderen geldt de gewestelijke hemelwaterverordening. Op het moment van schrijven is een regenwaterput in principe verplicht bij nieuwbouw, herbouw en uitbreiding, en vraagt ze voor een eengezinswoning minstens 5.000 liter bij een dakoppervlak tot 80 m², 7.500 liter van 80 tot 120 m² en 10.000 liter van 120 tot 200 m². Het huis uit het voorbeeld, met 110 m² dak, komt dus op minstens 7.500 liter. De overloop moet naar een infiltratievoorziening. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld voor een volledig groendak, en je gemeente of provincie kan strenger zijn. Bron en volledige voorwaarden: vlaanderen.be, rubriek regenwater.
- In Brussel en Wallonië gelden eigen regels, vaak via de stedenbouwkundige voorschriften en de vergunning.
- In Nederland regelt de gemeente dit, in een hemelwaterverordening of in het omgevingsplan. Sommige gemeenten vragen bij nieuwbouw een minimale berging op eigen terrein, andere geven subsidie voor afkoppelen of een regenton.
Vraag het na bij de dienst omgeving of de rioolbeheerder voor je de put bestelt. Ook premies verschillen per gemeente.
Het tekenen in Architektor
De regenwaterput en zijn leidingen horen op het niveau Ondergrond / leidingen. Het huis, het terras en de bomen blijven doorschijnend zichtbaar: je ziet meteen of de put onder een toekomstig tuinpad terechtkomt.
- De put: tool Tank / put (toets K), type Regenwatertank. Klik om hem te plaatsen en stel in de eigenschappen de vorm (rechthoekig of rond), de breedte, de lengte, de diepte en het volume in liter in.
- De regenpijpen en de verzamelleiding: tool Leiding (toets U), net hemelwater. Vertrek aan elke regenpijp en ga naar de put, met een klik bij elke richtingsverandering. Vul de diameter en de diepte in, minstens aan de twee uiteinden.
- De overloop: een tweede leiding hemelwater, van de put naar het lozingspunt.
- De infiltratiezone: tool Tank / put, type Infiltratiezone, met de afmetingen. Inspectieputten plaats je met dezelfde tool.
- De persleiding van de pomp naar het huis of de tuinkraan: teken die niet als drinkwater, dat zou de volgende loodgieter misleiden. Houd het net hemelwater, of beregening voor een lijn die alleen de tuin bedient, en schrijf “regenwater onder druk, geen drinkwater” in het veld Notities.
Een geplande put teken je met de status “Nieuw”, in rood zoals op een bouwplan. In het veld Notities komt wat je gemeten hebt (“bodem op 2,40 m onder het deksel”): die notities blijven privé, ook in een deellink.
Met je eigen API-sleutel maakt de assistent een eerste versie: “Plaats een regenwaterput van 10.000 liter bij de achtergevel en verbind hem met de regenpijpen.”
Voor je de grondwerker belt
Wil je vergelijkbare offertes, dan toont het plan het aangesloten dakoppervlak en het beoogde volume, de plek van de put met maten vanaf twee hoeken van het huis, het tracé van de regenpijpen en de overloop, het lozingspunt, de toegang voor de machine en de leidingen die de sleuf kruisen.
Deel het met de link “Ondergrondse leidingen”: de grondwerker ziet alleen de leidingen en pint zijn vragen op de juiste plek vast. Voor de werf exporteer je het niveau Ondergrond / leidingen als PDF op schaal.
De put denk je samen met de tuin: het water van een goed ontworpen terras kan erheen, en de gids tuinontwerp tekenen in bovenaanzicht neemt het sproeien en de moestuin mee.